दशक दुसरा : समास सातवा : सत्त्वगुणलक्षण*

दशक दुसरा : समास सातवा : सत्त्वगुणलक्षण*
॥श्रीराम॥ मागां बोलिला तमोगुण जो दुःखदायक        दारुण  
आतां ऐका  सत्वगुण परम दुल्लभ ||||
जो भजनाचा आधार जो योगियांची थार |
जो  निरसी  संसार  |  दुःखमूळ  जो ||||
जेणें होये उत्तम गती मार्ग फुटे भगवंतीं |
जेणें  पाविजे  मुक्ती सायोज्यता  ते ||||
जो भक्तांचा कोंवसा जो भवार्णवींचा भर्वसा |
मोक्षलक्ष्मीची  दशा  |  तो  सत्वगुण  ||||
जो परमार्थाचें मंडण जो महंतांचें भूषण |
रजतमाचें  निर्शन  |  जयाचेनि   ||||
जो परम सुखकारी जो आनंदाची लहरी |
देऊनियां   निवारी-  |  जन्ममृत्य  ||||
जो अज्ञानाचा सेवट जो पुण्याचें मूळपीठ |
जयाचेनि  सांपडे  वाट  |  परलोकाची ||||
ऐसा हा सत्वगुण देहीं उमटतां आपण |
तये  क्रियेचें  लक्षण  |  ऐसें असे  ||||
ईश्वरीं प्रेमा अधिक प्रपंच संपादणे लोकिक |
सदा  सन्निध विवेक  |  तो सत्वगुण  ||||
संसारदुःख विसरवी भक्तिमार्ग विमळ दावी |
भजनक्रिया  उपजवी  |  तो  सत्वगुण ||१०||
परमार्थाची आवडी उठे भावार्थाची गोडी |
परोपकारीं तांतडी  |  तो सत्वगुण  ||११||
स्नानसंध्या पुण्यसीळ अभ्यांतरींचा निर्मळ |
शरीर  वस्त्रें  सोज्वळ  |  तो सत्वगुण ||१२||
येजन आणी याजन आधेन आणी अध्यापन |
स्वयें  करी  दानपुण्य  |  तो  सत्वगुण ||१३||
निरूपणाची आवडी जया हरिकथेची गोडी |
क्रिया पालटे रोकडी  |  तो सत्वगुण ||१४||
अश्वदानें  गजदानें  |  गोदानें  भूमिदानें |
नाना रत्नांचीं दानें करी तो सत्वगुण ||१५||
धनदान वस्त्रदान अन्नदान उदकदान |
करी ब्राह्मणसंतर्पण तो सत्वगुण ||१६||
कार्तिकस्नानें माघस्नानें व्रतें उद्यापनें दानें |
निःकाम तीर्थें उपोषणे तो  सत्वगुण ||१७||
सहस्रभोजनें लक्षभोजनें विविध प्रकारींचीं दानें |
निष्काम करी सत्वगुण कामना रजोगुण ||१८||
तीर्थीं अर्पी जो अग्रारें बांधे वापी सरोवरें |
बांधे देवाळयें सिखरें तो सत्वगुण  ||१९||
देवद्वारीं  पडशाळा  |  पाईरीया  दीपमाळा  |
वृंदावनें पार पिंपळा बांधे तो सत्वगुण ||२०||
लावीं वनें उपवनें  |  पुष्प वाटिका जीवनें |
निववी तापस्यांचीं मनें तो सत्वगुण ||२१||
संध्यामठ आणी भूयेरीं पाईरीया नदीतीरीं |
भांडारगृहें देवद्वारीं बांधेंतो सत्वगुण ||२२||
नाना देवांचीं जे स्थानें तेथें नंदादीप घालणें |
वाहे आळंकार भूषणें  |  तो सत्वगुण  ||२३||
जेंगट मृदांग टाळ दमामे नगारे काहळ |
नाना वाद्यांचे कल्लोळ सुस्वरादिक ||२४||
नाना सामग्री सुंदर देवाळईं घाली नर |
हरिभजनीं जो तत्पर तो सत्वगुण ||२५||
छेत्रें आणी सुखासनें दिंड्या पताका निशाणें |
वाहे चामरें सूर्यापानें  |  तो सत्वगुण  ||२६||
वृंदावनें  तुळसीवने  |  रंगमाळा समार्जनें |
ऐसी प्रीति घेतली मनें तो सत्वगुण ||२७||
सुंदरें नाना उपकर्णें मंडप चांदवे आसनें |
देवाळईं  समर्पणें  |  तो  सत्वगुण ||२८||
देवाकारणें खाद्य  |  नाना प्रकारीं नैवेद्य |
अपूर्व फळें अर्पी सद्य तो सत्वगुण ||२९||
ऐसी भक्तीची आवडी नीच दास्यत्वाची गोडी |
स्वयें देवद्वार झाडी  |  तो  सत्वगुण  ||३०||
तिथी पर्व मोहोत्साव तेथें ज्याचा अंतर्भाव |
कायावाचामनें सर्व अर्पीतो सत्वगुण ||३१||
हरिकथेसी तत्पर गंधें माळा आणी धुशर |
घेऊन उभीं निरंतर  |  तो  सत्वगुण ||३२||
नर अथवा नारी येथानुशक्ति सामग्री |
घेऊन उभीं देवद्वारीं तो सत्वगुण ||३३||
महत्कृत्य सांडून मागें देवास ये लागवेगें |
भक्ति निकट अंतरंगें तो  सत्वगुण  ||३४||
थोरपण सांडून दुरी नीच कृत्य आंगीकारी |
तिष्ठत  उभी  देवद्वारीं तो  सत्वगुण ||३५||
देवालागीं  उपोषण  |  वर्जी  तांबोल  भोजन |
नित्य नेम जप ध्यान करीतो सत्वगुण ||३६||
शब्द कठीण न बोले अतिनेमेंसी चाले |
योगी जेणें तोषविले तो सत्वगुण ||३७||
सांडूनियां अभिमान निष्काम करी कीर्तन |
श्वेद  रोमांच  स्फुरण तो  सत्वगुण ||३८||
अंतरीं देवाचें ध्यान तेणें निडारले  नयन |
पडे देहाचें विस्मरण तो  सत्वगुण  ||३९||
हरिकथेची अति प्रीति सर्वथा नये विकृती |
आदिक प्रेमा आदिअंतीं तो  सत्वगुण ||४०||
मुखीं नाम हातीं टाळी नाचत बोले ब्रीदावळी |
घेऊन  लावी  पायधुळी तो  सत्वगुण ||४१||
देहाभिमान  गळे विषईं  वैराग्य  प्रबळे |
मिथ्या माया ऐसें कळे तो सत्वगुण ||४२||
कांहीं करावा उपाये संसारीं गुंतोन काये |
उकलवी ऐसें  हृदये तो  सत्वगुण ||४३||
संसारासी त्रासे मन कांहीं करावें भजन |
ऐसें मनीं उठे ज्ञान तो  सत्वगुण ||४४||
असतां आपुले आश्रमीं अत्यादरें नित्यनेमी |
सदा प्रीती  लागे रामीं तो  सत्वगुण ||४५||
सकळांचा आला वीट परमार्थीं जो निकट |
आघातीं उपजे  धारिष्ट तो सत्वगुण ||४६||
सर्वकाळ उदासीन नाना भोगीं विटे मन |
आठवे  भगवद्भजन तो  सत्वगुण ||४७||
पदार्थीं न बैसे चित्त मनीं आठवे भगवंत |
ऐसा  दृढ  भावार्थ तो  सत्वगुण  ||४८||
लोक बोलती विकारी तरी आदिक प्रेमा धरी |
निश्चय  बाणे  अंतरीं  |  तो  सत्वगुण ||४९||
अंतरीं स्फूर्ती स्फुरे सस्वरूपीं तर्क भरे |
नष्ट  संदेह  निवारे तो  सत्वगुण ||५०||
शरीर लावावें कारणीं साक्षेप उठे अंतःकर्णी |
सत्वगुणाची  करणी  |  ऐसी  असे  ||५१||
शांति क्ष्मा आणि दया निश्चय उपजे जया |
सत्वगुण जाणावा तया अंतरीं आला ||५२||
आले आतीत अभ्यागत जाऊं नेदी जो भुकिस्त |
येथानशक्ती  दान  देत  |  तो  सत्वगुण  ||५३||
तडितापडी दैन्यवाणें आलें आश्रमाचेनि गुणें |
तयालागीं  स्थळ  देणें  |  तो सत्वगुण ||५४||
आश्रमीं अन्नाची आपदा परी विमुख नव्हे कदा |
शक्तिनुसार  दे  सर्वदा  |  तो  सत्वगुण   ||५५||
जेणें जिंकिली रसना तृप्त जयाची वासना |
जयास नाहीं कामना तो  सत्वगुण  ||५६||
होणार तैसें होत जात प्रपंचीं जाला आघात |
डळमळिना  ज्याचें चित्त तो सत्वगुण ||५७||
येका भगवंताकारणें सर्व सुख सोडिलें जेणें |
केलें  देहाचें  सांडणें  |  तो  सत्वगुण ||५८||
विषईं धांवे वासना परी तो कदा डळमळिना |
ज्याचें  धारिष्ट  चळेना  |  तो सत्वगुण ||५९||
देह आपदेनें पीडला क्षुधे तृषेनें वोसावला |
तरी निश्चयो  राहिला तो  सत्वगुण ||६०||
श्रवण आणी मनन निजध्यासें समाधान |
शुद्ध जालें  आत्मज्ञान तो सत्वगुण ||६१||
जयास अहंकार नसे नैराशता विलसे |
जयापासीं कृपा वसे तो सत्वगुण ||६२||
सकळांसीं नम्र बोले मर्यादा धरून चाले |
सर्व जन  तोषविले तो  सत्वगुण ||६३||
सकळ जनासीं आर्जव नाहीं विरोधास ठाव |
परोपकारीं  वेची जीव तो  सत्वगुण  ||६४||
आपकार्याहून जीवीं परकार्यसिद्धी करावी |
मरोन कीर्ती उरवावी तो सत्वगुण  ||६५||
पराव्याचे दोषगुण दृष्टीस देखे आपण |
समुद्रा ऐसी साठवण तो सत्वगुण ||६६||
नीच उत्तर साहाणें  |  प्रत्योत्तर न देणें |
आला क्रोध सावरणें तो सत्वगुण ||६७||
अन्यायेंवीण गांजिती नानापरी पीडा करिती |
तितुकेंहि  साठवी  चित्तीं तो सत्वगुण ||६८||
शरीरें घीस साहाणें दुर्जनासीं मिळोन जाणें |
निंदकास उपकार करणें हा सत्वगुण ||६९||
मन भलतीकडे धावें तें विवेकें आवरावें |
इंद्रियें दमन करावें  |  तो सत्वगुण ||७०||
सत्क्रिया आचरावी असत्क्रिया त्यागावी |
वाट भक्तीची  धरावी तो  सत्वगुण ||७१||
जया आवडे प्रातःस्नान आवडे पुराणश्रवण |
नाना मंत्रीं देवतार्चन करीतो सत्वगुण ||७२||
पर्वकाळीं अतिसादर वसंतपूजेस तत्पर |
जयंत्याची प्रीती थोर तो सत्वगुण ||७३||
विदेसिं मेलें मरणें तयास संस्कार देणें |
अथवा सादर होणें तो  सत्वगुण ||७४||
कोणी येकास मारी तयास जाऊन वारी |
जीव बंधनमुक्त करी तो सत्वगुण ||७५||
लिंगें लाखोलीं अभिशेष नामस्मरणीं विस्वास |
देवदर्शनीं  अवकाश  |  तो  सत्वगुण  ||७६||
संत  देखोनि  धावें परमसुखें  हेलावे |
नमस्कारी सर्वभावें तो सत्वगुण ||७७||
संतकृपा होय जयास तेणें उद्धरिला वंश |
तो  ईश्वराचा  अंश  |  सत्वगुणें  ||७८||
सन्मार्ग दाखवी जना जो लावी हरिभजना |
ज्ञान  सिकवी  अज्ञाना तो सत्वगुण ||७९||
आवडे पुण्य संस्कार प्रदक्षणा नमस्कार |
जया  राहे  पाठांतर तो सत्वगुण ||८०||
भक्तीचा हव्यास भारी ग्रंथसामग्री जो करी |
धातुमूर्ति नानापरी पूजीतो सत्वगुण ||८१||
झळफळित उपकर्णें माळा गवाळी आसनें |
पवित्रे सोज्वळें वसनें तो  सत्वगुण ||८२||
परपीडेचें  वाहे  दुःख  |  परसंतोषाचें  सुख |
वैराग्य देखोन हरिख मानी,तो सत्वगुण ||८३||
परभूषणें  भूषण  |  परदूषणें  दूषण  |
परदुःखें सिणे जाण तो सत्वगुण ||८४||
आतां असों हें बहुत देवीं धर्मीं ज्यांचें चित्त |
भजे  कामनारहित  तो  सत्वगुण  ||८५||
ऐसा हा सत्वगुण सात्विक संसारसागरीं तारक |
येणें  उपजे  विवेक  |  ज्ञानमार्गाचा  ||८६||
सत्वगुणें भगवद्भक्ती सत्वगुणें ज्ञानप्राप्ती |
सत्वगुणें सायोज्यमुक्ती पाविजेते  ||८७||
ऐसी सत्वगुणाची स्थिती स्वल्प बोलिलें येथामती |
सावध  होऊन  श्रोतीं  |  पुढें  अवधान  द्यावें ||८८||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे
*सत्वगुणलक्षणनाम समास सातवा || .७ ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व