दशक आठवा : ज्ञानदशक-मायोद्भव : समास पहिला : देवदर्शन

दशक आठवा : ज्ञानदशक-मायोद्भव : समास पहिला : देवदर्शन


॥श्रीराम॥ श्रोतीं व्हावें सावध विमळ ज्ञान बाळबोध |
गुरुशिष्यांचा  संवाद  |  अति  सुगम  परियेसा  ||||
नाना शास्त्रें धांडोळितां आयुष्य पुरेना सर्वथा |
अंतरी  संशयाची  वेथा वाढोंचि  लागे  ||||
नाना तीर्थें थोरथोरें सृष्टीमध्यें अपारें |
सुगमें दुर्गमें दुष्करें पुण्यदायकें  ||||
ऐसीं तीर्थें सर्वहि करी ऐसा कोण रे संसारी |
फिरों  जातां  जन्मवरी आयुष्य पुरेना ||||
नाना तपें नाना दानें नाना योग नाना साधनें |
हें  सर्वही  देवाकारणें  |  करिजेत  आहे ||||
पावावया देवाधिदेवा बहुविध श्रम करावा |
तेणें  देव  ठाईं  पाडावा हें सर्वमत ||||
पावावया भगवंतातें नाना पंथ नाना मतें |
तया  देवाचें  स्वरूप  तें कैसे आहें ||||
बहुत देव सृष्टीवरी त्यांची गणना कोण
करी येक देव कोणेपरी ठाईं पडेना ||||
बहुविध उपासना ज्याची जेथें पुरे कामना |
तो तेथेंचि राहिला मना सदृढ करूनि ||||
बहु देव बहु भक्त इछ्या जाले आसक्त |
बहु ऋषी बहु मत वेगळालें ||१०||
बहु निवडितां निवडेना |  येक निश्चय घडेना |
शास्त्रें  भांडती  पडेना निश्चय  ठाईं ||११||
बहुत शास्त्रीं बहुत भेद मतांमतांस विरोध |
ऐसा  करितां  वेवाद  |  बहुत  गेले ||१२||
सहस्त्रामधें कोणी येक पाहे देवाचा विवेक |
परी त्या देवाचें कौतुक ठाईं न पडे ||१३||
ठाईं न  पडे कैसें  म्हणतां तेथें  लागली
अहंता देव राहिला परता अहंतागुणें ||१४||
आतां  असो  हें  बोलणें नाना योग ज्या-
-कारणें तो देव कोण्या गुणें ठाईं पडे ||१५||
देव कोणासी म्हणावें कैसें तयासी जाणावें |
तेंचि  बोलणें  स्वभावें  |  बोलिजेल  ||१६||
जेणें केले चराचर केले सृष्ट्यादि व्यापार |
सर्वकर्ता  निरंतर  |  नाम  ज्याचें  ||१७||
तेणें केल्या मेघमाळा चंद्रबिंबीं अमृतकळा |
तेज  दिधलें  रविमंडळा  |  जया  देवें ||१८||
ज्याची मर्यादा सागरा जेणें स्थापिलें फणिवरा |
जयाचेनि  गुणें  तारा  |  अंतरिक्ष  ||१९||
च्यारी खाणी च्यारी वाणी चौऱ्यासि लक्ष जीवयोनी |
जेणें  निर्मिले  लोक  तिनी तया नाव देव  ||२०||
ब्रह्मा विष्णु आणी हर हे जयाचे अवतार |
तोचि देव  हा  निर्धार निश्चयेंसीं  ||२१||
देव्हारांचा उठोनि देव करूं नेणे सर्व जीव |
तयाचेनि ब्रह्मकटाव निर्मिला न वचे ||२२||
ठाईं ठाईं देव असती तेहिं केली नाहीं क्षिती |
चंद्र सूर्य  तारा जीमूती तयांचेनि नव्हे ||२३||
सर्वकर्ता तोचि देव पाहों जातां निरावेव |
ज्याची कळा लीळा लाघव नेणती ब्रह्मादिक ||२४||
येथें आशंका उठिली ते पुढिलीये समासीं फिटली |
आतां वृत्ती सावध केली पाहिजे श्रोतीं ||२५||
पैस अवकाश आकाश कांहींच नाहीं जें भकास |
तये  निर्मळीं  वायोस  |  जन्म  जाला ||२६||
वायोपासून जाला वन्ही वन्हीपासुनी जालें पाणी |
ऐसी  जयाची  करणी  |  अघटित  घडली  ||२७||
उदकापासून सृष्टि जाली स्तंभेविण उभारली |
ऐसी विचित्र कळा केली या नाव देव ||२८||
देवें निर्मिली हे क्षिती तिचे पोटीं पाषाण होती |
तयासचि  देव  म्हणती  |  विवेकहीन  ||२९||
जो सृष्टिनिर्माणकर्ता तो ये सृष्टीपूर्वीं होता |
मग हे तयाची सत्ता निर्माण जाली ||३०||
कुल्लाळ पात्रापुर्वीं आहे पात्रें कांहीं कुल्लाळ नव्हे |
तैसा  देव  पूर्वींच आहे पाषाण नव्हे सर्वथा ||३१||
मृत्तिकेचें  शैन्य  केलें कर्ते  वेगळे  राहिले |
कार्यकारण येक केलें तरी होणार नाहीं ||३२||
तथापी होईल पंचभूतिक निर्गुण नव्हे कांहीं येक |
कार्याकारणाचा  विवेक भूतांपरता  नाहीं  ||३३||
अवघी सृष्टि जो कर्ता तो ते सृष्टीहूनि पर्ता |
तेथें  संशयाची  वार्ता काढूंचि  नये ||३४||
खांबसूत्रींची बाहुली जेणें पुरुषें नाचविली |
तोचि बाहुली  हे  बोली घडे केवी ||३५||
छायामंडपीची सेना सृष्टिसारिखीच रचना |
सूत्रें चाळी परी तो नाना वेक्ति नव्हे ||३६||
तैसा सृष्टिकर्ता देव परी तो नव्हे सृष्टिभाव |
जेणें केले नाना जीव तो जीव कैसेनी ||३७||
जें जें जया करणें पडे तें तें तो हें कैसें घडे |
म्हणोनि वायांचि बापुडे संदेहीं पडती ||३८||
सृष्टि ऐसेंचि स्वभावें गोपुर निर्मिलें बरवें |
परी तो गोपुरकर्ता नव्हे निश्चयेंसीं ||३९||
तैसें जग निर्मिलें जेणें तो वेगळा पूर्णपणें |
येक म्हणती मूर्खपणें जग तोचि जगदीश ||४०||
एवं जगदीश तो वेगळा जग निर्माण त्याची कळा |
तो  सर्वांमधें  परी  निराळा  |  असोन  सर्वीं ||४१||
म्हणोनि भूतांचा कर्दमु यासी अलिप्त आत्मारामु |
अविद्यागुणें  मायाभ्रमु  |  सत्यचि  वाटे  ||४२||
मायोपाधी  जगडंबर आहे  सर्वहि  साचार |
ऐसा हा विपरीत विचार कोठेंचि नाहीं ||४३||
म्हणोनि जग मिथ्या  साच आत्मा सर्वांपर  जो
परमात्मा अंतर्बाह्य अंतरात्मा व्यापूनि असे ||४४||
तयास म्हणावें देव येर हें अवघेंचि वाव |
ऐसा  आहे  अंतर्भाव  |  वेदांतीचा  ||४५||
पदार्थवस्तु नासिवंत हें तों अनुभवास येत |
याकारणें भगवंत पदार्थावेगळा ||४६||
देव विमळ आणी अचळ शास्त्रें बोलती सकळ |
तया निश्चळास चंचळ म्हणों नये सर्वथा ||४७||
देव आला देव गेला देव उपजला देव मेला |
ऐसें  बोलतां  दुरिताला काय  उणें  ||४८||
जन्म मरणाची वार्ता देवास लागेना सर्वथा |
देव अमर ज्याची सत्ता त्यासी मृत्य कैसेनी ||४९||
उपजणें आणी मरणें येणें जाणें दुःख भोगणें |
हें त्या देवाचें करणें तो कारण वेगळा ||५०||
अंतःकरण  पंचप्राण  |  बहुतत्वीं  पिंडज्ञान  |
यां सर्वांस आहे चळण म्हणोनि देव नव्हेती ||५१||
येवं कल्पनेरहित तया नाव भगवंत |
देवपणाची  मात  |  तेथें नाहीं ||५२||
तंव शिष्यें आक्षेपिलें तरी कैसें ब्रह्मांड केलें |
कर्तेपणें  कारण पडिलें कार्यामधें  ||५३||
द्रष्टेपणें द्रष्टा दृश्यीं जैसा पडे अनायासीं |
कर्तेपणे  निर्गुणासी  |  गुण  तैसे  ||५४||
ब्रह्मांडकर्ता कवण कैसी त्याची वोळखण |
देव सगुण किं निर्गुण मज निरोपावा ||५५||
येक म्हणती त्या ब्रह्मातें इछ्यामात्रें सृष्टिकर्ते |
सृष्टिकर्ते  त्यापर्तें  |  कोण  आहे  ||५६||
आतां  असो  हे बहु  बोली सकळ  माया कोठून
जाली ते हे आतां निरोपिली पाहिजे स्वामी ||५७||
ऐसें ऐकोनि वचन वक्ता म्हणे सावधान |
पुढिले समासीं निरूपण सांगिजेल ||५८||
ब्रह्मीं माया कैसे जाली पुढें असे निरोपिली |
श्रोतीं वृत्ति सावध केली पाहिजे आतां ||५९||
पुढें हेंचि निरूपण विशद केलें श्रवण |
जेणें  होये समाधान साधकांचें ||६०||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे
देवदर्शननाम समास पहिला || .१ ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व