दशक आठवा : ज्ञानदशक-मायोद्भव : समास दुसरा : सूक्ष्मआशंका-१*

दशक आठवा : ज्ञानदशक-मायोद्भव : समास दुसरा : सूक्ष्मआशंका-१* 

॥श्रीराम॥ मागां श्रोतीं आक्षेपिलें तें पाहिजे
निरोपिलें निरावेवीं कैसें जालें चराचर ||||
याचें ऐसें प्रतिवचन ब्रह्म जें कां सनातन |
तेथें माया मिथ्याभान विवर्तरूप भासे ||||
आदि येक परब्रह्म नित्यमुक्त अक्रिय परम |
तेथें अव्याकृत सूक्ष्म जाली मूळमाया ||||
३१] आद्यमेकं परब्रह्म नित्यमुक्तमविक्रियम् |
   तस्य मायासमावेशो जीवमव्याकृतात्मकम्‍ ||||
आशंका
येक ब्रह्म निराकार मुक्त अक्रिये निर्विकार |
तेथें  माया  वोडंबर कोठून  जाली  ||||
ब्रह्म अखंड निर्गुण तेथें इछा धरी कोण |
निर्गुणीं  सगुणेंविण  |  इछा  नाहीं ||||
मुळीं असेचिना सगुण म्हणोनि  नामें
निर्गुण तेथें जालें सगुण कोणेपरी ||||
निर्गुणचि गुणा आलें ऐसें जरी अनुवादलें |
लागों  पाहे  येणें  बोलें  |  मूर्खपण  ||||
येक म्हणती निरावेव करून अकर्ता तो देव |
त्याची लीळा बापुडे जीव काये  जाणती ||||
येक म्हणती तो परमात्मा कोण जाणे त्याचा
महिमा प्राणी बापुडा जीवात्मा काये जाणे ||||
उगाच महिमा सांगती शास्त्रार्थ अवघा लोपिती |
बळेंचि निर्गुणास म्हणती करूनि अकर्ता ||१०||
मुळीं नाहीं कर्तव्यता कोण करून अकर्ता |
कर्ता अकर्ता हे वार्ता समूळ मिथ्या ||११||
जें ठाईंचें निर्गुण तेथें कैचें कर्तेपण |
तरी हे इछा धरी कोण सृष्टिरचाव्याची ||१२||
इछा  परमेश्वराची ऐसी युक्ती  बहुतेकांची |
परी त्या निर्गुणास इछा कैंची हें कळेना ||१३||
तरी हे इतुकें कोणें केलें किंवा आपणचि
जालें देवेंविण उभारलें कोणेपरी ||१४||
देवेंविण जालें सर्व मग देवास कैंचा ठाव |
येथें देवाचा  अभाव दिसोन आला ||१५||
देव म्हणों सृष्टिकर्ता तरी येवं पाहे सगुणता |
निर्गुणपणाची  वार्ता देवाची  बुडाली ||१६||
देव ठाईंचा निर्गुण तरी सृष्टिकर्ता कोण |
कर्तेपणाचें  सगुण  |  नासिवंत  ||१७||
येथें  पडिले  विचार कैसें  जालें  सचराचर |
माया म्हणों स्वतंतर | तरी हेंहि विपरीत दिसे ||१८||
माया कोणीं नाहीं केली हे आपणचि विस्तारली |
ऐसें  बोलतां  बुडाली  |  देवाची  वार्ता  ||१९||
देव निर्गुण स्वतसिद्ध त्यासी मायेसि काये
समंध ऐसें बोलतां विरुद्ध दिसोन आलें ||२०||
सकळ कांहीं कर्तव्यता आली मायेच्याचि माथां |
तरी  भक्तांस  उद्धरिता देव  नाहीं  कीं  ||२१||
देवेंविण नुस्ती माया कोण नेईल विलया |
आम्हां भक्तां सांभाळाया कोणीच नाहीं ||२२||
म्हणोनि माया स्वतंतर ऐसा न घडे कीं विचार |
मायेस  निर्मिता  सर्वेश्वर तो येकचि आहे ||२३||
तरी तो कैसा आहे ईश्वर मायेचा कैसा विचार |
तरी हें  आतां  सविस्तर बोलिलें पाहिजे ||२४||
श्रोतां व्हावें सावधान येकाग्र करूनियां मन |
आतां  कथानुसंधान  |  सावध  ऐका ||२५||
येके आशंकेचा भाव जनीं वेगळाले अनुभव |
तेहि  बोलिजेती  सर्व  |  येथानुक्रमें  ||२६||
येक म्हणती देवें केली म्हणोनि हे विस्तारली |
देवास इछ्या नस्ती जाली तरी हे माया कैंची ||२७||
येक म्हणती देव निर्गुण तेथें इछा करी कोण |
माया  मिथ्या  हे आपण जालीच नाही ||२८||
येक म्हणती प्रत्यक्ष दिसे तयेसी नाहीं म्हणतां
कैसें माया हे अनादि असे शक्ती ईश्वराची ||२९||
येक म्हणती साच असे तरी हे ज्ञानें कैसी निरसे |
साचासारिखीच  दिसे  |  परी  हे  मिथ्या  ||३०||
येक म्हणती मिथ्या स्वभावें तरी साधन कासया करावें |
भक्तिसाधन  बोलिलें  देवें  |  मायात्यागाकारणें  ||३१||
येक म्हणती मिथ्या दिसतें भयें  अज्ञानसन्येपातें |
साधन औषध ही घेईजेतें परी तें दृश्य मिथ्या ||३२||
अनंत साधनें बोलिलीं नाना मतें भांबावलीं |
तरी माया नवचे त्यागिली मिथ्या कैसी म्हणावी ||३३||
मिथ्या  बोले  योगवाणी |  मिथ्या वेदशास्त्रीं पुराणीं |
मिथ्या  नाना  निरूपणीं  |  बोलिली  माया  ||३४||
माया मिथ्या म्हणतां गेली हे वार्ता नाहीं ऐकिली |
मिथ्या  म्हणतांच  लागली  |  समागमें  ||३५||
जयाचे अंतरीं ज्ञान नाहीं वोळखिले सज्जन |
तयास माया मिथ्याभान सत्यचि वाटे ||३६||
जेणें जैसा निश्चये केला तयासी तैसाचि फळला |
पाहे  तोचि  दिसे  बिंबला  |  तैसी  माया ||३७||
येक म्हणती माया कैंची आहे ते सर्व ब्रह्मचि |
थिजल्या विघुरल्या घृताची ऐक्यता न मोडे ||३८||
थिजलें आणी विघुरलें हें स्वरूपीं नाहीं बोलिलें |
साहित्य भंगलें  येणें बोलें म्हणती  येक ||३९||
येक म्हणती सर्व ब्रह्म हें न कळे जयास वर्म |
तयाचें  अंतरींचा  भ्रम गेलाच  नाहीं  ||४०||
येक म्हणती येकचि देव तेथें कैंचें आणिलें सर्व |
सर्व  ब्रह्म  हें  अपूर्व  |  आश्चिर्य  वाटे  ||४१||
येक म्हणती येकचि खरें आनुहि नाहीं दुसरें |
सर्व ब्रह्म  येणें प्रकारें सहजची  जालें  ||४२||
सर्व मिथ्या येकसरें उरलें तेंचि ब्रह्म खरें |
ऐसीं वाक्यें शास्त्राधारें बोलती  येक ||४३||
आळंकार आणी सुवर्ण तेथें नाहीं भिन्नपण |
आटाआटी  वेर्थ सीण म्हणती  येक  ||४४||
हीन उपमा येकदेसी कैसी साहेल वस्तूसी |
वर्णवेक्ती अव्यक्तासी साम्यता न घडे ||४५||
सुवर्णीं दृष्टी घालितां मुळीच आहे वेक्तता |
आळंकार सोनें पाहातां | सोनेंचि असे ||४६||
मुळीं सोनेंचि हें वेक्त जड येकदेसी पीत |
पूर्णास अपूर्णाचा दृष्टांत केवीं  घडे ||४७||
दृष्टांत तितुका येकदेसी देणें घडे कळायासी |
सिंधु आणी लहरीसी भिन्नत्व कैंचें ||४८||
उत्तम मधेम कनिष्ठ येका दृष्टांतें कळे पष्ट |
येका  दृष्टांतें  नष्ट  |  संदेह  वाढे  ||४९||
कैंचा सिंधु कैंची लहरी अचळास चळाची
सरी साचा ऐसी वोडंबरी मानूंच नये ||५०||
वोडंबरी हे कल्पना नाना भास दाखवी
जना येरवी हे जाणा ब्रह्मची असे ||५१||
ऐसा वाद येकमेकां लागतां राहिली आशंका |
तेचि आतां  पुढें ऐका सावध होउनी ||५२||
माया मिथ्या कळों आली परी ते ब्रह्मीं कैसी जाली |
म्हणावी ते निर्गुणें केली तरी ते मुळींच मिथ्या ||५३||
मिथ्या शब्दीं कांहींच नाहीं तेथें केलें कोणें काई |
करणें  निर्गुणाचा  ठाईं  |  हेंहि  अघटित  ||५४||
कर्ता ठाईंचा अरूप केलें तेंही मिथ्यारूप |
तथापी  फेडूं  आक्षेप  |  श्रोतयांचा ||५५||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे
*सूक्ष्मआशंका-१नाम समास दुसरा || .२ ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व