दशक ३ : समास दहावा : वैराग्यनिरूपण

दशक ३ : समास दहावा : वैराग्यनिरूपण

॥श्रीराम॥ संसार म्हणिजे माहापूर माजीं जळचरें
अपार डंखूं  धावती  विखार  |  काळसर्प ||||
आशा  ममता  देहीं  बेडी सुसरी करिताती तडा-
तोडी वोढून दुःखाचे सांकडी माजीं घालिती ||||
अहंकारनक्रें उडविलें नेऊन पाताळीं बुडविलें |
तेथुनियां  सोडविलें  |  नवचे  प्राणी  ||||
काममगरमिठी सुटेना तिरस्कार लागला तुटेना |
मद  मत्सर  वोहटेना  |  भूलि  पडिली  ||||
वासनाधामिणी पडिली गळां घालून वेंटाळें वमी
गरळा जिव्हा लाळी वेळोवेळां  भयानक ||||
माथां प्रपंचाचें वोझें घेऊन म्हणे माझें माझें |
बुडतांही न  सोडी फुंजे  |  कुळाभिमानें ||||
पडिलें भ्रांतीचें अंधारें नागविलें अभिमानचोरें |
आलें  अहंतेचें  काविरें  |  भूतबाधा  ||||
बहुतेक आवर्तीं पडिले प्राणी वाहातचि गेले |
जेहिं  भगवंतासी  बोभाईलें भावार्थबळें ||||
देव आपण घालूनि उडी तयांसी नेलें पैलथडी |
येर तें अभाविकें  बापुडीं वाहातचि  गेलीं ||||
भगवंत भावाचा भुकेला भावार्थ देखोन भुलला |
संकटीं  पावे  भाविकाला  |  रक्षितसे   ||१०||
जयास भगवंत आवडे तयाचें देवासीं सांकडें |
संसारदुःख  सकळ उडे  |  निज दासाचें ||११||
जे अंकित ईश्वराचे तयांस सोहळे निजसुखाचे |
धन्य  तेचि  दैवाचे  |  भाविक  जन  ||१२||
जैसा भाव जयापासीं तैसा दैव तयासी |
जाणे भाव अंतरसाक्षी प्राणीमात्रांचा ||१३||
जरी भाव असिला माईक तरी देव होये माहा
ठक नवल तयाचें कौतुक जैशास तैसा ||१४||
जैसें जयाचें  भजन  |  तैसेंची  दे समाधान |
भाव होतां किंचित न्यून आपणहि दुरावे ||१५||
दर्पणीं प्रतिबिंब दिसे जैशास तैसें भासे |
तयाचें  सूत्र  असे आपणाचपासीं  ||१६||
जैसें  आपण  करावें  |  तैसेंचि  तेणें  व्हावें |
जरी डोळे पसरूनि पाहावें तरी तेंही टवकारे ||१७||
भृकुटीस घालून मिठी पाहातां क्रोधें तेंहि उठी |
आपण हास्य  करितां पोटीं तेंहि आनंदे ||१८||
जैसा भाव प्रतिबिंबला तयाचाचि देव जाला |
जो जैसें  भजे त्याला तैसाचि  वोळे  ||१९||
भावें परामार्थाचिया  वाटा  |  वाहाती भक्तीचिया
पेंठा भरला मोक्षाचा चोहाटा सज्जनसंगें ||२०||
भावें भजनीं  जे  लागले ते  ईश्वरी  पावन
जाले भावार्थबळें उद्धरिले पूर्वज तेहीं ||२१||
आपण स्वयें तरले जनासहि उपेगा आले |
कीर्तिश्रवणें  जाले  |  अभक्त भावार्थी ||२२||
धन्य तयांची जननी जे लागले हरिभजनीं |
तेहिंच येक जन्म जनीं सार्थक केला ||२३||
तयांची वर्णूं काय थोरी जयांचा भगवंत कैवारी |
कासे  लाऊन  उतरी  |  पार  दुःखाचा  ||२४||
बहुतां जन्मांचे सेवटीं जेणें चुके अटाटी |
तो हा नरदेह  भेटी करी भगवंतीं  ||२५||
म्हणोनि धन्यते भाविक जन जेहिं जोडिलें हरिनिधान 
अनंत  जन्मांतरींचें  पुण्य  |  फळासी  आलें  ||२६||
आयुष्य हेचि रत्नपेटी माजीं भजनरत्नें गोमटीं |
ईश्वरीं अर्पूनिया लुटी आनंदाची करावी  ||२७||
हरिभक्त वैभवें  कनिष्ठ परी  तो ब्रह्मादिकां
वरिष्ठ सदा सर्वदा संतुष्ट नैराशबोधें ||२८||
धरून ईश्वराची कास केली संसाराची नैराश |
तयां भाविकां जगदीश सबाह्य सांभाळी ||२९||
जयास संसाराचें दुःख विवेकें वाटे परम सुख |
संसारसुखाचेनि पढतमूर्ख लोधोन  पडती ||३०||
जयांचा ईश्वरीं  जिव्हाळा ते भोगिती स्वानंद
सोहळा जयांचा जनावेगळा ठेवा आक्षै ||३१||
ते आक्षै सुखें सुखावले संसारदुःखें विसरले |
विषयेरंगी  वोरंगले  |  श्रीरंगरंगीं  ||३२||
तयांस  फावली  नरदेह पेटी केली  ईश्वरेंसिं
साटी येरें अभाविकें करंटीं नरदेह गेला ||३३||
आवचटें निधान जोडलें तें कवडिच्या बदल नेलें |
तैसें  आयुष्य  निघोनि गेलें अभाविकाचें  ||३४||
बहुता तपाचा सांठा तेणें लाधला परीस गोटा |
परी  तो  ठाइचा  करंटा भोगूंच  नेणे  ||३५||
तैसा संसारास आला मायाजाळीं गुंडाळला |
अंतीं येकलाचि  गेला हात  झाडुनी  ||३६||
या नरदेहाचेनि संगतीं बहुत पावले उत्तम गती |
येकें  बापुडी  यातायाती  |  वरपडी जालीं ||३७||
या नरदेहाचेनि लागवेगें सार्थक करावे संतसंगें |
नीचयोनीं  दुःख  मागें  |  बहुत  भोगिलें ||३८||
कोण समयो येईल कैसा याचा न कळे किं भर्वसा |
जैसे  पक्षी  दाही  दिशा  |  उडोन जाती  ||३९||
तैसें वैभव हें सकळ कोण जाणे कैसी वेळ |
पुत्रकळत्रादि  सकळ विघडोन  जाती ||४०||
पाहिली घडी नव्हे  आपुली वयसा  तरी निघोन
गेली देह पडतांच ठेविली आहे नीच योनी ||४१||
स्वान शुकरादिक नीच याती भोगणें घडे विपत्ती |
तेथे  कांहीं  उत्तम  गती  |  पाविजेत नाहीं ||४२||
मागा  गर्भवासीं  आटाटी  |  भोगितां जालासि रे
हिंपुटी तेथुनियां थोरा कष्टीं सुटलासि दैवें ||४३||
दुःख भोगिलें  आपुल्या जीवें तेथें  कैचिं  होतीं
सर्वें तैसेंचि पुढें येकलें जावें लागेल बापा ||४४||
कैचि माता कैचा पिता कैचि बहिण कैचा भ्राता |
कैचीं  सुहृदें  कैची  वनिता पुत्रकळत्रादिक ||४५||
हे तूं जाण मावेचीं आघवी सोइरी सुखाची |
हे तुझ्या सुखदुःखाचीं सांगाती नव्हेती ||४६||
कैचा प्रपंच कैचे कुळ कासया होतोसी व्याकुळ |
धन  कण  लक्ष्मी  सकळ जाइजणें  ||४७||
कैचें घर कैचा संसार कासया करिसी जोजार |
जन्मवरी वाहोन भार सेखीं सांडून जासी ||४८||
कैचें तारुण्य कैचे वैभव कैचें सोहळे हावभाव |
हें सकळही  जाण  माव  माईक माया ||४९||
येच  क्षणीं  मरोन  जासी तरी रघुनाथीं अंतर-
लासी माझें माझें म्हणतोसी म्हणौनियां ||५०||
तुवां भोगिल्या पुनरावृत्ती ऐसीं मायबापें किती |
स्त्री  कन्या  पुत्र  होती  |  लक्षानलक्ष  ||५१||
कर्मयोगें सकळ मिळालीं येके स्थळीं जन्मास आलीं |
तें तुवां आपुलीं मानिलीं कैसीरे  पढतमूर्खा  ||५२||
तुझें तुज नव्हे शरीर तेथें इतराचा कोण विचार |
आतां येक भगवंत साचार धरी भावार्थबळें ||५३||
येका दुर्भराकारणें नाना नीचांची सेवा करणें |
नाना स्तुती आणी स्तवनें मर्यादा धरावी ||५४||
जो अन्न देतो उदरासी शेरीर विकावें लागे त्यासी |
मां जेणें घातलें जन्मासी त्यासी कैसें विसरावें ||५५||
अहिर्निशीं  ज्या  भगवंता सकळ  जीवांची  लागली
चिंता मेघ वरुषे जयाची सत्ता सिंधु मर्यादा धरी ||५६||
भूमि धरिली धराधरें प्रगट होईजे दिनकरें |
ऐसी सृष्टी सत्तामात्रें चालवी जो कां ||५७||
ऐसा कृपाळु देवाधिदेव नेणवे जयाचें लाघव |
जो सांभाळी सकळ  जीव कृपाळुपणें  ||५८||
ऐसा सर्वात्मा श्रीराम सांडून धरिती विषयकाम |
ते  प्राणी  दुरात्मे  अधम केलें पावती  ||५९||
रामेविण जे जे आस तितुकी जाणावी नैराश |
माझें  माझें  सावकाश सीणचि  उरे  ||६०||
जयास वाटे सीण व्हावा तेणें विषयो चिंतीत जावा |
विषयो  न  मिळतां  जीवा  |  तगबग सुटे  ||६१||
सांडून राम आनंदघन ज्याचे मनीं विषयचिंतन |
त्यासी  कैचें  समाधान  |  लोलंगतासी  ||६२||
जयास वाटे  सुखचि  असावें  |  तेणें  रघुनाथभजनीं
लागावें स्वजन सकळहि त्यागावे दुःखमूळ जे ||६३||
जेथें वासना झोंबोन पडे तेणेंचि अपायें दुःख जडे |
म्हणौनि  विषयवासना मोडे तो येक सुखी  ||६४||
विषयजनित जें जें सुख तेथें होतें परम दुःख |
पूर्वीं  गोड  अंतीं शोक  |  नेमस्त आहे  ||६५||
गळ गिळितां सुख वाटे वोढून घेतां घसा फाटे |
कां तें बापुडें मृग आपटे चारा घेऊन पळतां ||६६||
तैसी विषयेसुखाची गोडी गोड वाटे परी ते कुडी |
म्हणौनियां  आवडी  |  रघुनाथीं  धरावी ||६७||
ऐकोनि बोले भाविक कैसेनि घडे जी सार्थक |
सांगा स्वामी येमलोक  |  चुके  जेणें  ||६८||
देवासी वास्तव्य कोठें तो मज कैसेनि भेटे |
दुःखमूळ संसार तुटे कोणेपरी स्वामी ||६९||
धडपुडी  भगवत्प्राप्ती होऊन  चुके  अधोगती |
ऐसा उपाये कृपामूर्ती मज दीनास करावा ||७०||
वक्ता म्हणे हो येकभावें भगवद्भजन करावें |
तेणें  होईल  स्वभावें  |  समाधान  ||७१||
कैसें करावें भगवद्भजन कोठें ठेवावें हें मन |
भगवद्भजनाचें लक्षण मज निरोपावें ||७२||
ऐसा म्लानवदनें बोले धरिले सदृढ पाउलें |
कंठ सद्‍गदित गळे अश्रुपात  दुःखें  ||७३||
देखोन  शिष्याची  अनन्यता भावें  वोळला  सद्गुरु
दाता स्वानंद तुंबळेल आतां पुढिले समासीं ||७४||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे वैराग्यनिरूपणनाम
समास दहावा || ३.१० || दशक तिसरा समाप्त ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व