दशक आठवा : समास तिसरा : सूक्ष्मआशंका-२*

समास तिसरा : सूक्ष्मआशंका-२*|| .३ ||
॥श्रीराम॥ अरे जे जालेंचि नाहीं त्याची वार्ता पुससी
काई तथापि  सांगों  जेणें कांहीं संशय नुरे ||||
दोरीकरितां भुजंग जळाकरितां तरंग |
मार्तंडाकरितां चांग मृगजळ वाहे ||||
कल्पेनेकरितां  स्वप्न  दिसे सिंपीकरितां रुपें
भासे जळाकरितां गार वसे निमिष्य येक ||||
मातीकरितां भिंती जाली सिंधुकरितां लहरी
आली तिळाकरितां पुतळी दिसों लागे ||||
सोन्याकरितां आळंकार तंतुकरितां जालें चीर |
कासवाकरितां  विस्तार  |  हातापायांचा  ||||
तूप होतें तरी थिजलें तरीकरितां मीठ
जालें बिंबाकरितां बिंबलें प्रतिबिंब ||||
पृथ्वीकरितां  जालें  झाड झाडाकरितां छाया
वाड धातुकरितां पवाड उंच नीच वर्णाचा ||||
आतां असो हा दृष्टांत अद्वैतास कैंचें द्वैत |
द्वैतेंविण  अद्वैत  |  बोलतांच  नये  ||||
भासाकरितां भास भासे दृश्याकरितां अदृश्य दिसे |
अदृश्यास  उपमा  नसे म्हणोनि  निरोपम  ||||
कल्पेनेविरहित हेत दृश्यावेगळा दृष्टांत |
द्वैतावेगळें  द्वैत  |  कैसें  जालें  ||१०||
विचित्र भगवंताची करणी वर्णवेना सहस्त्रफणी |
तेणें केली  उभवणी अनंत  ब्रह्मांडाची ||११||
परमात्मा परमेश्वरु सर्वकर्ता जो ईश्वरू |
तयापासूनि विस्तारु सकळ जाला ||१२||
ऐसीं अनंत नामें धरी अनंत शक्ती निर्माण
करी तोचि जाणावा चतुरीं मूळपुरुष ||१३||
त्या मूळपुरुषाची वोळखण ते मूळमायाचि आपण |
सकळ  कांहीं  कर्तेपण  |  तेथेंचि  आलें  ||१४||
३२]कार्यकारण कर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ||||भ.गी १३.२०
हे उघड बोलतां नये मोडों पाहातो उपाये |
येरवीं हें  पाहातां काय साच  आहे ||१५||
देवापासून सकळ जालें हें सर्वांस मानलें |
परी त्या देवास वोळखिलें पाहिजे कीं ||१६||
सिद्धांचे  जें  निरूपण तें साधकांस  न मने
जाण पक्व नाहीं अंतःकर्ण म्हणोनियां ||१७||
अविद्यागुणें बोलिजे जीव मायागुणें बोलिजे
शिव मूळमायागुणें  देव बोलिजेतो ||१८||
म्हणौनि कारण मूळमाया अनंत शक्ती धरावया |
तेथीचा अर्थ  जाणावया अनुभवी  पाहिजे ||१९||
मूळमाया तोचि मूळपुरुष तोचि सर्वांचा ईश |
अनंतनामी जगदीश तयासीच बोलिजे ||२०||
अवघी माया विस्तारली परी हे निशेष नाथिली |
ऐसिया वचनाची खोली विरुळा जाणे ||२१||
ऐसें अनुर्वाच्य बोलिजे परी हें स्वानुभवें जाणिजे |
संतसंगेविण  नुमजे  |  कांही  केल्यां  ||२२||
माया तोचि मूळपुरुष साधकां न मने हें निशेष |
परी अनंतनामी जगदीश कोणास म्हणावें ||२३||
नामरूप  माये  लागलें तरी हें बोलणें नीटचि
जालें येथें श्रोतीं अनुमानिलें कासयासी ||२४||
आतां असो हे सकळ बोली मागील आशंका
राहिली निराकारीं कैसी जाली मूळमाया ||२५||
दृष्टीबंधन मिथ्या सकळ परी तो कैसा जाला
खेळ हेंचि आतां अवघें निवळ करून दाऊं ||२६||
आकाश  असतां  निश्चळ मधें  वायो जाला
चंचळ तैसी जाणावी केवळ मूळमाया ||२७||
रूप वायोचें जालें तेणें आकाश भंगलें |
ऐसें हें सत्य मानलें नवचे किं कदा ||२८||
तैसी मूळमाया जाली आणी निर्गुणता संचली |
येणें  दृष्टांतें  तुटली मागील  आशंका ||२९||
वायु नव्हता पुरातन तैसी मूळमाया जाण |
साच  म्हणतां  पुन्हां  लीन होतसे ||३०||
वायो रूपें कैसा आहे तैसी मूळमाया पाहें |
भासे  परी  तें न लाहे रूप  तयेचें ||३१||
वायो सत्य म्हणो जातां परी तो नये दाखवितां |
तयाकडे  पाहों  जातां  |  धुळीच  दिसे  ||३२||
तैसी मूळमाया भासे भासे परी ते न दिसे |
पुढें विस्तारली  असे माया  अविद्या ||३३||
जैसें वायोचेनि योगें दृश्य उडे गगनमार्गें |
मूळमायेच्या  संयोगें  |  तैसें  जग ||३४||
गगनीं आभाळ नाथिलें अकस्मात उद्भवलें |
मायेचेनि  गुणें  जालें तैसें  जग  ||३५||
नाथिलेंचि गगन नव्हतें अकस्मात आलें तेथें |
तैसें  दृश्य  जालें  येथें  |  तैसियापरी  ||३६||
परी त्या आभाळाकरितां गगनाची गेली निश्चळता |
वाटे  परी  ते  तत्वता  |  तैसीच  आहे  ||३७||
तैसें मायेकरितां निर्गुण वाटे जालें सगुण |
परी तें  पाहतां  संपूर्ण जैसें  तैसें  ||३८||
आभाळ आले आणि गेलें तरी गगन तें संचलें |
तैसें  गुणा  नाहीं  आलें निर्गुण  ब्रह्म  ||३९||
नभ माथां लागलें दिसे परी तें जैसें तैसें असे |
तैसें  जाणावें  विश्वासें  |  निर्गुण  ब्रह्म ||४०||
ऊर्ध पाहातां आकाश निळिमा दिसे सावकास |
परि तो जाणिजे मिथ्या भास भासलासे ||४१||
आकाश  पालथें  घातलें  |  चहूंकडे  आटोपलें  |
वाटे विश्वास कोंडिले परी तें मोकळेंचि असे ||४२||
पर्वतीं निळा रंग दिसे परी तो तया लागला
नसे अलिप्त जाणावे तैसें निर्गुण ब्रह्म ||४३||
रथ धावतां पृथ्वी चंचळ वाटे परी ते असे निश्चळ |
तैसें  परब्रह्म  केवळ  |  निर्गुण  जाणावें  ||४४||
आभाळाकरितां मयंक वाटे धावतो निशंक |
परी तें अवघें माईक आभाळ चळे ||४५||
झळे अथवा अग्निज्वाळ तेणें कंपित दिसे
अंत्राळ वाटे परी तें निश्चळ जैसें तैसें ||४६||
तैसें स्वरूप हें संचलें असतां वाटे गुणा आलें |
ऐसें कल्पनेसि  गमलें परी ते  मिथ्या ||४७||
दृष्टिबंधनाचा खेळ तैसी माया हे चंचळ |
वस्तु शाश्वत  निश्चळ जैसी  तैसी ||४८||
ऐसी वस्तु निरावेव माया दाखवी अवेव |
इचा ऐसाच स्वभाव नाथिलीच हे ||४९||
माया पाहातां मुळींच नसे परी हे साचाऐसी
भासे उद्भवे आणि निरसे अभाळ जैसें ||५०||
ऐसी माया उद्भवली वस्तु निर्गुण संचली |
अहं ऐसी स्फूर्ति जाली तेचि  माया ||५१||
गुणमायेचे पवाडे निर्गुणीं हें कांहींच न घडे |
परी हें  घडे  आणी  मोडे सस्वरूपीं ||५२||
जैसी दृष्टी  तरळली तेणें  सेनाच  भासली |
पाहातां आकाशींच जाली परी ते मिथ्या ||५३||
मिथ्या मायेचा खेळ उद्भव बोलिला सकळ |
नाना  तत्वांचा  पाल्हाळ सांडूनियां ||५४||
तत्वें मुळींच आहेती वोंकार वायोची गती |
तेथीचा  अर्थ  जाणती दक्ष  ज्ञानी  ||५५||
मूळमायेचें  चळण तेंचि  वायोचें लक्षण |
सूक्ष्म तत्त्वें तेचि जाण जडत्वा पावलीं ||५६||
ऐसीं पंचमहाभूतें पूर्वीं होती अवेक्तें |
पुढें जालीं वेक्तें सृष्टिरचनेसी ||५७||
मूळमायेचें लक्षण तेंचि पंचभूतिक जाण |
त्याची  पाहे  वोळखण सूक्ष्म दृष्टीं ||५८||
आकाश वायोविण इछाशब्द करी कोण |
इछाशक्ति तेचि  जाण तेजस्वरूप  ||५९||
मृदपण  तेंचि  जळ जडत्व  पृथ्वी  केवळ |
ऐसी मूळमाया सकळ पंचभूतिक जाणावी ||६०||
येक येक भूतांपोटीं पंचभूतांची राहाटी |
सर्व कळे सूक्ष्मदृष्टी घालून पाहातां ||६१||
पुढें जडत्वास आलीं तरी असतीं कालवलीं |
ऐसी  माया  विस्तारली पंचभूतिक ||६२||
मूळमाया पाहातां मुळीं अथवा अविद्या भूमंडळीं |
स्वर्ग  मृत्य  पाताळीं  |  पांचचि  भूतें  ||६३||
३३] स्वर्गे मृत्यौ पाताले वा यत्किंचित्सचराचरं |
    सर्व पंचभूतकं राम षष्ठं किंचिन्न दृश्यते ||||
सत्य स्वरूप आदिअंतीं मध्यें पंचभूतें वर्तती |
पंचभूतिक  जाणिजे  श्रोतीं मूळमाया  ||६४||
येथें उठिली आशंका सावध होऊन ऐका |
पंचभूतें जालीं येका तमोगुणापासुनी ||६५||
मूळमाया गुणापरती तेथें भूतें कैंचीं होतीं |
ऐसी आशंका हे श्रोतीं घेतली  मागां ||६६||
ऐसें श्रोतीं आक्षेपिलें संशयास उभें केलें |
याचें उत्तर  दिधलें पुढिले  समासीं ||६७||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे
*सूक्ष्मआशंका-२नाम समास तिसरा ||८.३||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व