दशक सातवा : चतुर्दश ब्रह्म : समास पहिला : मंगलाचरण

                                                            समास पहिला : मंगलाचरण || .१ ||


॥श्रीराम॥ विद्यावंतांचा पूर्वजु मत्ताननु येकद्विजु |
त्रिनयेन  चतुर्भुजु  |  फरशपाणी  ||||
कुबेरापासूनि अर्थ वेदांपासून परमार्थ |
लक्ष्मीपासून समर्थ भाग्यासि आले ||||
तैसा मंगळमूर्ती अद्या पासूनि जाल्या सकळ
विद्या तेणें कवी लाघव गद्या सत्पात्रें जाले ||||
जैसी  समर्थाचीं  लेंकुरें नाना  आळंकारीं
सुंदरें मूळ पुरुषाचेनि द्वारें तैसे कवी ||||
नमूं ऐसिया गणेंद्रा विद्याप्रकाशें पूर्णचंद्रा |
जयाचेनि बोधसमुद्रा भरितें दाटे बळें ||||
जो कर्तुत्वास आरंभ मूळपुरुष मुळारंभ |
जो  परात्पर  स्वयंभ  |  आदिअंतीं ||||
तयापासून प्रमदा इच्छाकुमारी शारदा |
आदित्यापासून गोदा मृगजळ वाहे ||||
जे  मिथ्या  म्हणतांच  गोंवी माईकपणें
लाघवी वक्तयास वेढा लावी वेगळेपणें ||||
जे द्वैताची जननी किं ते अद्वैताची खाणी |
मूळमाया गवसणी अनंत  ब्रह्मांडांची  ||||
कि ते अवदंबरी वल्ली अनंत ब्रह्मांडी लगडली |
मूळ  पुरुषाची  माउली  |  दुहितारूपें  ||१०||
वंदूं ऐसी वेदमाता आदिपुरुषाची जे सत्ता |
आतां  आठवीन  समर्था  |  सद्गुरूसी ||११||
जयाचेनि कृपादृष्टी होये आनंदाची वृष्टी |
तेणें सुखें  सर्व सृष्टी आनंदमये  ||१२||
किं तो आनंदाचा जनक सायोज्यमुक्तीचा
नायेक कैवल्यपददायेक अनाथबंधु ||१३||
मुमुक्ष चातकीं सुस्वर करुणा पाहिजे अंबर |
वोळे  कृपेचा  जळधर  |  साधकांवरी ||१४||
किं तें भवार्णवींचें तारूं बोधें पाववी पैलपारू |
माहा  आवर्तीं  आधारू  |  भाविकांसी ||१५||
किं तो काळाचा नियंता नातरी संकटीं सोडविता |
किं ते  भाविकांची  माता  |  परम स्नेहाळु ||१६||
किं जो परत्रींचा  आधार किं ते  विश्रांतीची
थार नांतरी सुखाचें माहेर सुखस्वरूप ||१७||
ऐसा सद्गुरु पूर्णपणीं तुटे भेदाची कडसणी |
देहविण  लोटांगणीं  |  तया प्रभूसी  ||१८||
साधु संत आणी सज्जन वंदूनियां श्रोतेजन |
आतां  कथानुसंधान  |  सावध  ऐका ||१९||
संसार हाचि दीर्घ स्वप्न लोभें वोसणाती जन |
माझी कांता माझें धन कन्या पुत्र माझे ||२०||
ज्ञानसूर्य मावळला तेणें  प्रकाश  लोपला |
अंधकारें पूर्ण जाला ब्रह्मगोळ आवघा ||२१||
नाहीं सत्वाचें चांदिणें कांहीं मार्ग दिसे जेणें |
सर्व भ्रांतीचेनि गुणें आपेंआप न दिसे ||२२||
देहबुद्धिअहंकारे  |  निजेले  घोरती  घोरें |
दुःखें आक्रंदती थोरे विषयसुखाकारणें ||२३||
निजेले असतांच मेले पुनः उपजतांच निजेले |
ऐसे  आले  आणी  गेले बहुत  लोक  ||२४||
निदसुरेपणेंचि सैरा बहुतीं केल्या येरझारा |
नेणोनियां  परमेश्वरा भोगिले  कष्ट  ||२५||
तया कष्टाचें निर्शन व्हावया पाहिजे आत्मज्ञान |
म्हणोनि  हें  निरूपण  |  अध्यात्मग्रंथ  ||२६||
सकळ विद्येमध्यें सार अध्यात्मविद्येचा विचार |
दशमोध्याईं सारंगधर भगवद्गीतेंसि बोलिला ||२७||
२२]अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् || भ.गी.१०.३२
याकारणें अद्वैतग्रंथ अध्यात्मविद्येचा परमार्थ |
पाहावया तोचि समर्थ जो सर्वांगें श्रोता ||२८||
जयाचें चंचळ हृदये तेणें ग्रंथ सोडूंचि नये |
सोडितां  अलभ्य  होये  अर्थ येथींचा ||२९||
जयास जोडला परमार्थ तेणें पाहावा हा ग्रंथ |
अर्थ  शोधितां  परमार्थ निश्चयें  बाणे ||३०||
जयासि नाहीं  परमार्थ तयासि  नकळे  येथीचा
अर्थ नेत्रेंविण निधानस्वार्थ अंधास  कळेना ||३१||
येक म्हणती मर्‍हाटें काये हें तों भल्यासि ऐकों
नये तीं मूर्खें नेणती सोये अर्थान्वयाची ||३२||
लोहाची मांदूस  केली नाना  रत्नें  सांठविलीं |
ते अभाग्यानें त्यागिलीं लोखंड म्हणौनी ||३३||
तैसी भाषा प्राकृत अर्थ वेदांत आणी सिद्धांत |
नेणोनि  त्यागी  भ्रांत  |  मंदबुद्धिस्तव  ||३४||
आहाच सांपडतां धन त्याग करणें मूर्खपण |
द्रव्य  घ्यावें  सांठवण  |  पाहोंचि नये ||३५||
परिस देखिला आंगणीं मार्गीं पडिला चिंता-
मणी | आव्हावेल महागुणी कूपांमध्यें ||३६||
तैसें  प्राकृतीं  अद्वैत  |  सुगम  आणी  सप्रचित |
अध्यात्म लाभे अकस्मात तरी अवश्य घ्यावें ||३७||
न  करितां  वित्पत्तीचा श्रम सकळ शास्त्रार्थ होये
सुगम सत्समागमाचें वर्म तें हें ऐसें असे ||३८||
जें वित्पत्तीनें न कळे तें सत्समागमें कळे |
सकळ शास्त्रार्थ आकळे स्वानुभवासी ||३९||
म्हणौनि  कारण  सत्समागम  |  तेथें  नलगे वित्पत्ति-
श्रम  |  जन्मसार्थकाचें  वर्म  |  वेगळेंचि  आहे ||४०||
२३] भाषाभेदाश्च वर्तन्ते ह्यर्थ एको न संशयः |
    पात्रद्वये यथा खाद्यं स्वादभेदो न विद्यते ||||
भाषापालटें कांहीं अर्थ वायां जात नाहीं |
कार्यसिद्धि  ते  सर्वही अर्थाचपासीं ||४१||
तथापी प्राकृताकरितां संस्कृताची सार्थकता |
येऱ्हवीं  त्या  गुप्तार्था कोण  जाणे  ||४२||
आतां असो हें बोलणें भाषा त्यागूनि अर्थ घेणें |
उत्तम घेऊन त्याग करणें सालीटरफलांचा  ||४३||
अर्थ सार भाषा पोचट अभिमानें करावी खटपट |
नाना  अहंतेनें  वाट रुधिली  मोक्षाची  ||४४||
शोध घेतां लक्ष्यांशाचा तेथें आधीं वाच्यांश कैंचा |
अगाध महिमा  भगवंताचा कळला पाहिजे ||४५||
मुकेपणाचें बोलणें हें  जयाचें  तोचि जाणें |
स्वानुभवाचिये खुणें स्वानुभवी पाहिजे ||४६||
अर्थ जाणे अध्यात्माचा ऐसा श्रोता मिळेल कैंचा |
जयासि  बोलतां  वाचेचा हव्यासचि पुरे  ||४७||
परीक्षवंतापुढें रत्न ठेवितां होये समाधान |
तैसें ज्ञानियांपुढें ज्ञान बोलावें वाटे ||४८||
मायाजाळें दुश्चीत होये तें निरूपणीं कामा नये |
संसारिकां  कळे  काये  |  अर्थ येथीचा ||४९||
२४] व्यवसायात्मिका  बुद्धिरेकेह  कुरुनंदन  |
   बहुशाखा ह्यनंताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् |||| भ.गी२.४१
वेवसाईं जो मळिण त्यासि न कळे निरूपण |
येथें पाहिजे  सावधपण अतिशयेंसीं  ||५०||
नाना रत्नें नाना नाणीं दुश्चीतपणें घेतां हानी |
परीक्षा  नेणतां  प्राणी  |  ठकला  तेथें ||५१||
तैसें निरूपणीं जाणा आहाच पाहातां कळेना |
मर्‍हाटेचि  उमजेना कांहीं  केल्या  ||५२||
जेथें निरूपणाचे बोल आणी अनुभवाची वोल |
ते संस्कृतापरीस खोल अध्यात्मश्रवण  ||५३||
माया ब्रह्म वोळखावें तयास अध्यात्म म्हणावें |
तरी तें मायेचें  जाणावें स्वरूप आधीं  ||५४||
माया सगुण साकार माया सर्वस्व विकार |
माया  जाणिजे  विस्तार पंचभूतांचा ||५५||
माया दृश्य दृष्टीस दिसे मायाभास मनासि भासे |
माया  क्षणभंगुर  नासे विवेकें  पाहातां  ||५६||
माया अनेक विश्वरूप माया विष्णूचें स्वरूप |
मायेची सीमा अमूप बोलिजे तितुकी  ||५७||
माया बहुरूपी बहुरंग माया ईश्वराचा संग |
माया पाहतां  अभंग अखिळ  वाटे ||५८||
माया सृष्टीची रचना माया आपुली कल्पना |
माया  तोडितां  तुटेना ज्ञानेंविण  ||५९||
ऐसी माया निरोपिली स्वल्प संकेतें बोलिली |
पुढें वृत्ति  सावध केली पाहिजे श्रोतीं ||६०||
पुढें ब्रह्मनिरोपण निरोपिलें ब्रह्मज्ञान |
जेणें तुटे  मायाभान येकसरें  ||६१||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे


मंगलाचरणनाम समास पहिला || .१ ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व