दशक आठवा : समास नववा : सिद्धलक्षण

समास नववा : सिद्धलक्षण || ८.९ ||
॥श्रीराम॥ अंतरी गेलियां अमृत बाह्य काया लख-
लखित अंतरस्थिति बाणतां संत लक्षणें कैसीं ||||
जालें आत्मज्ञान बरवें हे कैसेनि पां जाणावें |
म्हणोनि बोलिलीं स्वभावें साधुलक्षणें ||||
ऐक सिद्धांचे लक्षण सिद्ध म्हणिजे स्वरूप जाण |
तेथें  पाहातां  वेगळेपण  |  मुळींच  नाहीं  ||||
स्वरूप  होऊन  राहिजे तया  नाव  सिद्ध
बोलिजे सिद्धस्वरूपींच साजे सिद्धपण ||||
वेदशास्त्रीं जें प्रसिद्ध सस्वरूप  स्वतसिद्ध |
तयासिच बोलिजे सिद्ध अन्यथा न घडे ||||
तथापी बोलों कांहीं येक साधकास कळाया विवेक |
सिद्धलक्षणाचें  कौतुक तें  हें  ऐसें  असे  ||||
अंतरस्थित स्वरूप जाली पुढें काया कैसी वर्तली |
जैसी  स्वप्नीची  नाथिली  |  स्वप्नरचना  ||||
तथापी सिद्धाचें लक्षण कांहीं करूं निरूपण |
जेणें  बाणे  अंतर्खूण  |  परमार्थाची  ||||
सदा स्वरूपानुसंधान हें मुख्य साधूचें लक्षण |
जनीं  असोन  आपण  |  जनावेगळा  ||||
स्वरूपीं दृष्टी पडतां तुटोन गेली संसारचिंता |
पुढें  लागली  ममता  |  निरूपणाची  ||१०||
हें  साधकाचें  लक्षण  |  परी  सिद्धाआंगीं असे
जाण सिद्धलक्षण साधकेंविण बोलोंच नये ||११||
बाह्य साधकाचें परी आणी स्वरूपाकार अंतरीं |
सिद्धलक्षण  तें  चतुरीं जाणिजे  ऐसें  ||१२||
संदेहरहीत साधन तेचि सिद्धाचे लक्षण |
अंतर्बाह्य  समाधान  |  चळेना ऐसें ||१३||
अचळ जाली अंतरस्थिती तेथें  चळणास  कैंची
गती स्वरूपीं लागतां वृत्ती स्वरूपचि जाली ||१४||
मग तो चळतांच अचळ चंचळपणें निश्चळ |
निश्चळ  असोन  चंचळ देह  त्याचा  ||१५||
स्वरूपीं स्वरूपचि जाला मग तो पडोनिच राहिला |
अथवा  उठोनि  पळाला  |  तरी  चळेना  ||१६||
येथें कारण अंतरस्थिती अंतरींच पाहिजे निवृत्ती |
अंतर  लागलें  भगवंतीं  |  तोचि  साधु  ||१७||
बाह्य  भलतैसें  असावे  |  परी  अंतर  स्वरूपीं
लागावें लक्षणे दिसती स्वभावें साधुआंगीं ||१८||
राजीं बैसतां अवलिळा आंगीं  बाणे राजकळा |
स्वरूपीं लागतां जिव्हाळा लक्षणे बाणती ||१९||
येरव्ही अभ्यास करितां हाता न चढती सर्वथा |
स्वरूपीं  राहावें  तत्वता स्वरूप  होऊनी ||२०||
अभ्यासाचा मुगुटमणी वृत्ती राहावी निर्गुणीं |
संतसंगें  निरूपणीं  |  स्थिती  बाणे  ||२१||
ऐसीं लक्षणें बरवीं स्वरूपाकारें अभ्यासावीं |
स्वरूप  सोडितां  गोसावी भांबावती ||२२||
आतां असो हें बोलणें ऐका साधूची लक्षणें |
जेणें  समाधान  बाणे साधकाअंगीं  ||२३||
स्वरूपीं भरतां कल्पना तेथें कैंची उरेल कामना |
म्हणौनियां  साधुजना  कामचि  नाहीं  ||२४||
कल्पिला विषयो  हातींचा  जावा तेणें गुणें क्रोध
यावा साधुजनाचा अक्षै ठेवा जाणार नाहीं ||२५||
म्हणोनि  ते  क्रोधरहित जाणती स्वरूप
संत नासिवंत हे पदार्थ सांडुनिया ||२६||
जेथें नाहीं दुसरी परी क्रोध यावा कोणावरी |
क्रोधरहित सचराचरीं साधुजन वर्तती ||२७||
आपुला आपण स्वानंद कोणावरी करावा मद |
याकारणें  वादवेवाद  |  तुटोन  गेला  ||२८||
साधु स्वरूप निर्विकार तेथें कैंचा तिरस्कार |
आपला आपण मत्सर कोणावरी करावा ||२९||
साधु वस्तु आनायासें याकारणें मत्सर नसे |
मदमत्सराचें  पिसें  |  साधुसी  नाहीं  ||३०||
साधु स्वरूप स्वयंभ |  तेथें कैंचा असेल दंभ |
जेथें  द्वैताचा  आरंभ जालाच  नाही  ||३१||
जेणें दृष्य केलें विसंच तयास कैंचा हो प्रपंच |
याकारणें  निःप्रपंच  |  साधु  जाणावा  ||३२||
अवघें ब्रह्मांड त्याचें घर पंचभूतिक हा जोजार |
मिथ्या  जाणोन  सत्वर  |  त्याग  केला ||३३||
याकारणें लोभ नसे साधु सदा निर्लोभ असे |
जयाची  वासना  समरसे शुद्धस्वरूपीं  ||३४||
आपुला आपण आघवा स्वार्थ कोणाचा करावा |
म्हणोनि साधु  तो  जाणावा शोकरहित ||३५||
दृष्य सांडून नासिवंत स्वरूप सेविलें शाश्वत |
याकारणें  शोकरहित  |  साधु  जाणावा ||३६||
शोकें दुःखवावी वृत्ती तरी ते जाहाली निवृत्ती |
म्हणौनि  साधु  आदिअंतीं शोकरहीत ||३७||
मोहें झळंबावें मन तरी तें जाहालें उन्मन |
याकारणें  साधुजन  |  मोहातीत  ||३८||
साधु वस्तु अद्वये तेथें कैंचे वाटेल भये |
परब्रह्म  तें  निर्भये तोचि  साधु ||३९||
याकारणें भयातीत साधु निर्भय निवांत |
सकळास मांडेल अंत साधु अनंतरूपी ||४०||
सत्यस्वरूपें अमर जाला भये कैंचें वाटेल त्याला |
याकारणें  साधुजनाला  |  भयेचि  नाहीं  ||४१||
जेथें नाहीं द्वंद्वभेद आपला आपण अभेद |
तेथें कैंचा  उठेल खेद देहबुद्धीचा  ||४२||
बुद्धीनें नेमिलें निर्गुणा त्यास कोणीच नेईना |
याकारणें  साधुजना  |  खेदचि  नाहीं ||४३||
आपण येकला ठाईचा स्वार्थ करावा कोणाचा |
दृष्य  नसतां  स्वार्थाचा ठावचि  नाहीं ||४४||
साधु आपणचि येक तेथें कैंचा दुःखशोक |
दुजेविण  अविवेक  |  येणार  नाहीं ||४५||
आशा धरितां परमार्थाची दुराशा तुटली स्वार्थाची |
म्हणोन  नैराशता  साधूची  |  वोळखण  ||४६||
मृदपणें जैसे गगन तैसें साधूचें लक्षण |
याकरणें  साधुवचन कठीण नाहीं ||४७||
स्वरूपाचा संयोगीं स्वरूपचि जाला योगी |
याकारणें  वीतरागी  |  निरंतर  ||४८||
स्थिती बाणतां स्वरूपाची चिंता सोडिली देहाची |
याकारणें  होणाराची  |  चिंता  नसे  ||४९||
स्वरूपीं लागतां बुद्धी तुटे अवघी उपाधी |
याकारणें  निरोपाधी  |  साधुजन  ||५०||
साधु स्वरूपींच राहे तेथें संगचि न साहे |
म्हणोनि साधु तो न पाहे मानापमान ||५१||
अलक्षास लावी लक्ष म्हणोन साधु परमदक्ष |
वोढूं  जाणती  कैपक्ष  |  परमार्थाचा  ||५२||
स्वरूपीं न साहे मळ म्हणौन साधु तो निर्मळ |
साधु  स्वरूपचि  केवळ  |  म्हणोनियां  ||५३||
सकळ धर्मामधें धर्म स्वरूपीं राहाणें हा स्वधर्म |
हेंचि  जाणिजे  मुख्य  वर्म साधुलक्षणाचें ||५४||
धरीतां साधूची संगती आपषाच लागे स्वरूपस्थिती |
स्वरूपस्थितीनें  बाणती  |  लक्षणें  आंगीं  ||५५||
ऐसीं साधूचीं लक्षणें आंगीं बाणती निरूपणें |
परंतु  स्वरूपीं  राहाणें  |  निरंतर  ||५६||
निरंतर स्वरूपीं राहातां स्वरूपचि होईजे तत्वतां |
मग  लक्षणें  आंगीं  बाणतां  |  वेळ नाहीं ||५७||
स्वरूपीं राहिल्यां मती अवगुण अवघेचि सांडती |
परंतु यासी सत्संगती निरूपण  पाहिजे  ||५८||
सकळ सृष्टीचा ठाईं अनुभव येकचि नाहीं |
तो बोलिजेल सर्वही पुढिले  समासीं ||५९||
कोणें स्थितीनें राहाती कैसा अनुभव पाहाती |
रामदास  म्हणे  श्रोतीं  |  अवधान देणें ||६०||
इति श्रीदासबोधे गुरुशिष्यसंवादे
सिद्धलक्षणनाम समास नववा || ८.९ ||

Popular posts from this blog

साधना करणाऱ्या पुरुषाला काय म्हणतात ?

नामात राहणे हा सरळ मार्ग आहे

सदगुरुंचे महत्व